Wymagania edukacyjne z fizyki.

WYMAGANIA EDUKACYJNE

Klasa I

 

1. Wykonujemy pomiary

L.p.

Temat lekcji

Wymagania konieczne i podstawowe

 

Uczeń:

Wymagania rozszerzone i dopełniające

 

Uczeń:

1

Wielkości fizyczne, które mierzysz na co dzień

·   wymienia przyrządy, za pomocą których mierzymy długość, temperaturę, czas, szybkość i masę,

·   wymienia jednostki mierzonych wielkości,

·   podaje zakres pomiarowy przyrządu,

·   podaje dokładność przyrządu,

·   oblicza wartość najbardziej zbliżoną do rzeczywistej wartości mierzonej wielkości jako średnią arytmetyczną wyników,

·   przelicza jednostki długości, czasu i masy.

·   wyjaśnia na przykładach przyczyny występowania niepewności pomiarowych,

·   zapisuje różnice między wartością końcową i początkową wielkości fizycznej (np. Δl),

·   wyjaśnia, co to znaczy wyzerować przyrząd pomiarowy,

·   wyjaśnia pojęcie szacowania wartości wielkości fizycznej.

2

Pomiar wartości siły ciężkości

·   mierzy wartość siły w niutonach za pomocą siłomierza,

·   wykazuje doświadczalnie, że wartość siły ciężkości jest wprost proporcjonalna do masy ciała,

·   oblicza wartość ciężaru posługując się wzorem Fc=mg,

·   uzasadnia potrzebę wprowadzenia siły jako wartości wektorowej.

·   podaje cechy wielkości wektorowej,

·   przekształca wzór Fc=mg i oblicza masę ciała, znając wartość jego ciężaru,

·   rysuje wektor obrazujący siłę o zadanej wartości (przyjmując odpowiednią jednostkę).

3

Wyznaczanie gęstości substancji

·   odczytuje gęstość substancji z tabeli,

·   wyznacza doświadczalnie gęstość ciała stałego o regularnych kształtach,

·   mierzy objętość ciał o nieregularnych kształtach za pomocą menzurki,

·   wyznacza doświadczalnie gęstość substancji ze związku ρ =

·   szacuje niepewności pomiarowe przy pomiarach masy i objętości.

·   przekształca wzór ρ = i oblicza każdą z wielkości fizycznych w tym wzorze,

·   przelicza gęstość wyrażoną w kg/m3 na g/cm3
i na odwrót,

·   odróżnia mierzenie wielkości fizycznej od jej wyznaczania (pomiaru pośredniego),

·   zaokrągla wynik pomiaru pośredniego do dwóch cyfr znaczących.

4

Pomiar ciśnienia

·   wykazuje, że skutek nacisku na podłoże, ciała o ciężarze Fc zależy od wielkości powierzchni zetknięcia ciała z podłożem,

·   oblicza ciśnienie za pomocą wzoru p = ,

·   podaje jednostkę ciśnienia i jej wielokrotności,

·   przelicza jednostki ciśnienia,

·   mierzy ciśnienie w oponie samochodowej,

·   mierzy ciśnienie atmosferyczne za pomocą barometru.

·   przekształca wzór p = ,i oblicza każdą z wielkości występujących w tym wzorze,

·   opisuje zależność ciśnienia atmosferycznego od wysokości nad poziomem morza,

·   rozpoznaje w swoim otoczeniu zjawiska, w których istotna rolę odgrywa ciśnienie atmosferyczne i urządzenia, do działania, których jest ono zbędne,

·   wyznacza doświadczalnie ciśnienie atmosferyczne za pomocą strzykawki i siłomierza.

5

Sporządzamy wykresy

·   na podstawie wyników zgromadzonych w tabeli sporządza wykres zależności jednej wielkości fizycznej od drugiej.

·   wykazuje, że jeśli dwie wielkości są do siebie wprost proporcjonalne, to wykres zależności jednej od drugiej jest półprostą wychodzącą z początku układu osi,

·   wyciąga wnioski o wartościach wielkości fizycznych na podstawie kąta nachylenia wykresu do osi poziomej.

6

Powtórzenie. Sprawdzian.

2. Niektóre właściwości fizyczne ciał

L.p.

Temat lekcji

Wymagania konieczne i podstawowe

 

Uczeń:

Wymagania rozszerzone i dopełniające

 

Uczeń:

7

Trzy stany skupienia ciał

·    wymienia stany skupienia ciał i podaje ich przykłady,

·    podaje przykłady ciał kruchych, sprężystych i plastycznych,

·    opisuje stałość objętości i nieściśliwość cieczy,

·    wykazuje doświadczalnie ściśliwość gazów.

·     opisuje właściwości plazmy,

·     wykazuje doświadczalnie zachowanie objętości ciała stałego przy zmianie jego kształtu,

·     podaje przykłady zmian właściwości ciał spowodowanych zmianą temperatury i skutki spowodowane przez tą zmianę.

8

Zmiany stanów skupienia ciał

·    wymienia i opisuje zmiany stanów skupienia ciał,

·    podaje przykłady topnienia, krzepnięcia, parowania, skraplania, sublimacji i resublimacji,

·    odróżnia wodę w stanie gazowym (jako niewidoczną) od mgły i chmur,

·    podaje temperatury krzepnięcia i wrzenia wody,

·    odczytuje z tabeli temperatury topnienia i wrzenia.

·   opisuje zależność temperatury wrzenia od ciśnienia,

·   opisuje zależność szybkości parowania od temperatury,

·   wyjaśnia przyczyny skraplania pary wodnej zawartej w powietrzu, np. na okularach, szklankach i potwierdza to doświadczalnie,

·   wykazuje doświadczalnie zmiany objętości ciał podczas krzepnięcia.

9

Rozszerzalność temperaturowa ciał

·    podaje przykłady rozszerzalności temperaturowej ciał stałych, cieczy i gazów,

·    podaje przykłady rozszerzalności temperaturowej w życiu codziennym i technice,

·    opisuje anomalną rozszerzalność wody i jej znaczenie w przyrodzie,

·    opisuje zachowanie taśmy bimetalicznej przy jej ogrzewaniu.

·   za pomocą symboli Δl i Δt lub ΔV i Δt zapisuje fakt, że przyrost długości drutów lub objętości cieczy jest wprost proporcjonalny do przyrostu temperatury,

·   wyjaśnia zachowanie taśmy bimetalicznej podczas jej ogrzewania,

·   wymienia zastosowania praktyczne taśmy bimetalicznej,

·   wykorzystuje do obliczeń prostą proporcjonalność przyrostu długości do przyrostu temperatury.

10

Powtórzenie. Sprawdzian.

3. Cząsteczkowa budowa ciał

L.p.

Temat lekcji

Wymagania konieczne i podstawowe

 

Uczeń:

Wymagania rozszerzone i dopełniające

 

Uczeń:

11

Sprawdzamy prawdziwość hipotezy o cząsteczkowej budowie ciał

·   opisuje doświadczenie uzasadniające hipotezę o cząsteczkowej budowie ciał,

·   opisuje zjawisku dyfuzji,

·   przelicza temperaturę wyrażoną w skali Celsjusza na tę samą temperaturę w skali Kelvina i na odwrót.

·   wykazuje doświadczalnie zależność szybkości dyfuzji od temperatury,

·   opisuje związek średniej szybkości cząsteczek gazu lub cieczy z jego temperaturą,

·   uzasadnia wprowadzenie skali Kelvina.

12

Siły międzycząsteczkowe

·   podaje przyczyny tego, że ciała stałe i ciecze nie rozpadają się na oddzielne cząsteczki,

·   na wybranym przykładzie opisuje zjawisko napięcia powierzchniowego, demonstrując odpowiednie doświadczenie,

·   wyjaśnia rolę mydła i detergentów.

·   podaje przykłady działania sił spójności i sił przylegania,

·   wyjaśnia zjawisko menisku wklęsłego i włoskowatości,

·   podaje przykłady wykorzystania zjawiska włoskowatości w przyrodzie.

13

Różnice w cząsteczkowej budowie ciał stałych, cieczy i gazów

·   podaje przykłady atomów i cząsteczek,

·   podaje przykłady pierwiastków i związków chemicznych,

·   opisuje różnice w budowie ciał stałych, cieczy i gazów.

·   wyjaśnia pojęcia: atomu, cząsteczki, pierwiastka i związku chemicznego,

·   objaśnia, co to znaczy, że ciało stałe ma budowę krystaliczną,

·   doświadczalnie szacuje średnicę cząsteczki oleju.

14

Od czego zależy ciśnienie gazu w zamkniętym zbiorniku?

·   wyjaśnia, dlaczego na wewnętrzne ściany zbiornika gaz wywiera parcie,

·   podaje przykłady sposobów, którymi można zmienić ciśnienie gazu w zamkniętym zbiorniku.

·   wymienia i objaśnia sposoby zwiększenia ciśnienia gazu w zamkniętym zbiorniku

4. Jak opisujemy ruch?

L.p.

Temat lekcji

Wymagania konieczne i podstawowe

 

Uczeń:

Wymagania rozszerzone i dopełniające

 

Uczeń:

15

Układ odniesienia. Tor ruchu, droga

·     opisuje ruch ciała w podanym układzie odniesienia,

·     klasyfikuje ruchy ze względu na kształt toru,

·     rozróżnia pojęcia toru ruchu i drogi.

·     obiera układ odniesienia i opisuje ruch w tym układzie,

·     wyjaśnia, co to znaczy, że spoczynek i ruch są względne,

·     opisuje położenie ciała za pomocą współrzędnej x,

·     oblicza przebytą przez ciało drogę jako
s = x2 - x1= Δx.

16

Ruch prostoliniowy jednostajny

·     wymienia cechy charakteryzujące ruch prostoliniowy jednostajny,

·     na podstawie różnych wykresów s(t) odczytuje drogę przebywaną przez ciało w różnych odstępach czasu.

·     doświadczalnie bada ruch jednostajny prostoliniowy i formułuje wniosek s~t,

·     sporządza wykres zależności s(t) na podstawie wyników doświadczenia zgromadzonych w tabeli.

17

Wartość prędkości (szybkość) ciała w ruchu jednostajnym prostoliniowym

·     zapisuje wzór v = i nazywa występujące w nim wielkości,

·     oblicza drogę przebytą przez ciało na podstawie wykresu zależności v(t),

·     oblicza wartość prędkości ze wzoru v = ,

·     wartość prędkości w km/h wyraża w m/s i na odwrót.

·     sporządza wykres zależności v(t) na podstawie danych z tabeli,

·     podaje interpretacje fizyczną pojęcia szybkości,

·     przekształca wzór v = i oblicza każdą z występujących w nim wielkości.

18

Prędkość w ruchu jednostajnym prostoliniowym

·     uzasadnia potrzebę wprowadzenia do opisu ruchu wielkości wektorowej – prędkości,

·     na przykładzie wymienia cechy prędkości, jako wielkości wektorowej.

·     opisuje ruch prostoliniowy jednostajny używając pojęcia prędkości,

·     rysuje wektor obrazujący prędkość o zadanej wartości (przyjmując odpowiednia jednostkę),

19

Średnia wartość prędkości (średnia szybkość). Prędkość chwilowa

·     oblicza średnią wartość prędkości vśr = ,

·     planuje czas podróży na podstawie mapy i oszacowanej średniej szybkości pojazdu,

·     odróżnia średnią wartość prędkości chwilowej od chwilowej wartości prędkości,

·     wyznacza doświadczalnie średnią wartość prędkości biegu lub pływania lub jazdy na rowerze.

·     wyjaśnia, że pojęcie „prędkość” w znaczeniu fizycznym to prędkość chwilowa,

·     wykonuje zadania obliczeniowe, posługując się średnia wartością prędkości.

20

Ruch prostoliniowy jednostajnie przyspieszony

·     podaje przykłady ruchu przyspieszonego i opóźnionego,

·     opisuje ruch jednostajnie przyspieszony,

·     z wykresu zależności v(t) odczytuje przyrosty szybkości w określonych jednakowych odstępach czasu.

·     sporządza wykres zależności v(t) dla ruchu jednostajnie przyspieszonego,

·     opisuje jakościowo ruch opóźniony.

21

Przyspieszenie w ruchu prostoliniowym jednostajnie przyspieszonym

·     podaje wzór na wartość przyspieszenia
a =,

·     podaje jednostki przyspieszenia,

·     posługuje się pojęciem wartości przyspieszenia do opisu ruchu jednostajnie przyspieszonego,

·     podaje wartość przyspieszenia ziemskiego.

·     przekształca wzór a =i oblicza każdą wielkość tego wzoru,

·     sporządza wykres zależności a(t) dla ruchu jednostajnie przyspieszonego,

·     podaje interpretację fizyczną pojęcia przyspieszenia.

22

Powtórzenie. Sprawdzian.

 

Klasa II

 

5. Siły w przyrodzie

L.p.

Temat lekcji

Wymagania konieczne i podstawowe

 

Uczeń:

Wymagania rozszerzone i dopełniające

 

Uczeń:

1

Wzajemne oddziaływanie ciał. Trzecia zasady dynamiki

·   wymienia różne rodzaje oddziaływania ciał,

·   na przykładach rozpoznaje oddziaływania bezpośrednie i na odległość,

·   wykazuje doświadczalnie, że siły wzajemnego oddziaływania mają jednakowe wartości, ten sam kierunek, przeciwne zwroty i różne punkty przyłożenia.

·   na dowolnym przykładzie wskazuje siły wzajemnego oddziaływania, rysuje je i podaje cechy tych sił,

·   opisuje wzajemne oddziaływanie ciał posługując się trzecią zasadą dynamiki Newtona,

·   opisuje zjawisko odrzutu.

2

Wypadkowa sił działających na ciało wzdłuż jednej prostej. Siły równoważące

·   podaje przykład dwóch sił równoważących się,

·   oblicza wartość i określa zwrot wypadkowej dwóch sił działających na ciało wzdłuż jednej prostej o zwrotach zgodnych i przeciwnych.

·   podaje przykład kilku sił działających wzdłuż jednej prostej i równoważących się,

·   oblicza wartość i określa zwrot wypadkowej kilku sił działających na ciało wzdłuż jednej prostej o zwrotach zgodnych i przeciwnych.

3

Pierwsza zasada dynamiki

·   na prostych przykładach ciał spoczywających wskazuje siły równoważące się,

·   analizuje zachowanie się ciał na podstawie pierwszej zasady dynamiki.

·   podaje przykłady występowania sił sprężystości w otoczeniu,

·   wymienia siły działające na ciężarek wiszący na sprężynie.

·   opisuje doświadczenie potwierdzające pierwszą zasadę dynamiki,

·   na przykładzie opisuje zjawisko bezwładności,

·   wyjaśnia, że w skutek rozciągania lub ściskania ciała pojawiają się w nim siły dążące do przywrócenia początkowych rozmiarów i kształtów, czyli siły sprężystości.

4

Siła oporu powietrza. Siła tarcia

·   podaje przykłady, w których na ciała poruszające się w powietrzu działa siła oporu powietrza,

·   podaje przykłady świadczące o tym, że wartość siły oporu powietrza wzrasta wraz ze wzrostem szybkości ciała,

·   wymienia niektóre sposoby zmniejszania i zwiększania tarcia,

·   wykazuje doświadczalnie, że siły tarcia występujące przy toczeniu mają mniejsze wartości niż przy przesuwaniu jednego ciała po drugim,

·   podaje przykłady pożytecznych i szkodliwych skutków działania sił tarcia.

·   podaje przyczyny występowania sił tarcia,

·   wykazuje doświadczalnie, że wartość siły tarcia kinetycznego nie zależy od pola powierzchni styku ciał przesuwających się względem siebie, a zależy od rodzaju powierzchni ciał trących o siebie i wartości siły dociskającej te ciała do siebie.

5

Ciśnienie hydrostatyczne

·   wykorzystuje ciężar cieczy do uzasadnienia zależności ciśnienia cieczy na dnie zbiornika od wysokości słupa cieczy,

·   opisuje praktyczne skutki występowania ciśnienia hydrostatycznego.

·   oblicza ciśnienie słupa cieczy na dnie cylindrycznego naczynia p=ρgh,

·   wykorzystuje wzór na ciśnienie hydrostatyczne w zadaniach obliczeniowych.

6

Siła parcia. Prawo Pascala

·   podaje przykłady parcia gazów i cieczy na ściany zbiornika,

·   podaje przykłady wykorzystania prawa Pascala.

·   objaśnia zasadę działania podnośnika hydraulicznego i hamulca samochodowego.

7

Siła wyporu i jej wyznaczanie. Prawo Archimedesa

·   wyznacza doświadczalnie wartość siły wyporu działającej na ciało zanurzone w cieczy,

·   podaje warunek pływania i tonięcia ciała zanurzonego w cieczy.

·   podaje wzór na wartość siły wyporu i wykorzystuje go do wykonywania obliczeń,

·   wyjaśnia pływanie i tonięcie ciał, wykorzystując pierwszą zasadę dynamiki,

·   wyjaśnia pochodzenie siły nośnej i zasadę unoszenia się samolotu.

8

Druga zasada dynamiki

·   opisuje ruch ciała pod działaniem stałej siły wypadkowej zwróconej tak samo jak prędkość,

·   zapisuje wzorem drugą zasadę dynamiki i odczytuje ten zapis.

·   oblicza każdą z wielkości we wzorze F = ma,

·   podaje wymiar 1 niutona (1N= 1 ),

·   przez porównanie wzorów F = ma i Fc = mg uzasadnia, że współczynnik g to wartość przyspieszenia, z jakim spadają ciała,

·   wyjaśnia, co to znaczy, że ciało jest w stanie nieważkości.

9

Powtórzenie. Sprawdzian.

6. Praca. Moc. Energia

L.p.

Temat lekcji

Wymagania konieczne i podstawowe

 

Uczeń:

Wymagania rozszerzone i dopełniające

 

Uczeń:

10

Praca mechaniczna

·  podaje przykłady wykonania pracy w sensie fizycznym,

·  podaje warunki konieczne do tego, by w sensie fizycznym była wykonana praca,

·  oblicza pracę ze wzoru W=Fs,

·  podaje jednostkę pracy (1J),

·  sporządza wykres zależności W(s) oraz F(s), odczytuje i oblicza pracę na podstawie tych wykresów.

·  wyraża jednostkę pracy 1J =1 ,

·  podaje ograniczenia stosowalności wzoru W=Fs,

·  oblicza każdą z wielkości we wzorze W=Fs.

11

Moc

·  wyjaśnia, co to znaczy, ze urządzenia pracują z różną mocą,

·  podaje przykłady urządzeń pracujących z różną mocą,

·  oblicza moc na podstawie wzoru P=,

·  podaje jednostki mocy i przelicza je.

·  objaśnia sens fizyczny pojęcia mocy,

·  oblicza każdą z wielkości ze wzoru P=,,

·  oblicza moc na podstawie wykresu zależności W(t).

12

Energia w przyrodzie. Energia mechaniczna.

·  podaje przykłady energii w przyrodzie i sposoby jej wykorzystania,

·  wyjaśnia, co to znaczy, że ciało posiada energie mechaniczną.

·  wyjaśnia pojęcia układu ciał wzajemnie oddziałujących oraz sił wewnętrznych w układzie i zewnętrznych spoza układu,

·  wyjaśnia i zapisuje związek ΔE=Wz.

13

Energia potencjalna i kinetyczna

·  podaje przykłady ciał posiadających energie potencjalną ciężkości i energię kinetyczną,

·  wymienia czynności, które należy wykonać, by zmienić energię potencjalną ciała.

·  oblicza energię potencjalną ciężkości ze wzoru E=mgh i kinetyczną ze wzoru E=,

·  oblicza energię potencjalną względem dowolnie wybranego poziomu zerowego.

14

Zasada zachowania energii mechanicznej

·  podaje przykłady przemiany energii potencjalnej w kinetyczną i na odwrót, posługując się zasadą zachowania energii mechanicznej.

·  stosuje zasadę zachowania energii mechanicznej do rozwiązywania zadań obliczeniowych,

·  objaśnia i oblicza sprawność urządzenia mechanicznego.

15

Dźwignia jako urządzenie ułatwiające wykonywanie pracy. Wyznaczanie masy za pomocą dźwigni dwustronnej.

·  opisuje zasadę działania dźwigni dwustronnej,

·  podaje warunek równowagi dźwigni dwustronnej,

·  wyznacza doświadczalnie nieznaną masę za pomocą dźwigni dwustronnej, linijki i ciała o znanej masie.

·  opisuje zasadę działania bloku nieruchomego i kołowrotu,

·  wyjaśnia, w jaki sposób maszyny proste ułatwiają nam wykonywanie pracy.

16

Powtórzenie. Sprawdzian.

7. Przemiany energii w zjawiskach cieplnych

L.p.

Temat lekcji

Wymagania konieczne i podstawowe

 

Uczeń:

Wymagania rozszerzone i dopełniające

 

Uczeń:

17

Zmiany energii wewnętrznej przez wykonanie pracy

·      wymienia składniki energii wewnętrznej,

·      podaje przykłady, w których na skutek wykonania pracy wzrosła energia wewnętrzna ciała.

·      wyjaśnia, dlaczego podczas ruchu z tarciem nie jest spełniona zasada zachowania energii mechanicznej,

·      wyjaśnia, dlaczego przyrost temperatury ciała świadczy o wzroście jego energii wewnętrznej.

18

Cieplny przepływ energii. Rola izolacji cieplnej

·      opisuje przepływ ciepła (energii) od ciała o wyższej temperaturze do ciała o niższej temperaturze, następujący przy zetknięciu tych ciał,

·      podaje przykłady przewodników i izolatorów,

·      opisuje role izolacji cieplnej w życiu codziennym.

·      wykorzystując model budowy materii, objaśnia zjawisko przewodzenia ciepła,

·      formułuje jakościowo pierwszą zasadę termodynamiki.

19

Zjawisko konwekcji

·      podaje przykłady występowania konwekcji w przyrodzie.

·      wyjaśnia zjawisko konwekcji,

·      uzasadnia, dlaczego w cieczach i gazach przepływ energii odbywa się głównie przez konwekcję,

·      opisuje znaczenie konwekcji w prawidłowym oczyszczaniu powietrza w mieszkaniach.

20

Ciepło właściwe

·      opisuje proporcjonalność ilości dostarczonego ciepła do masy ogrzewanego ciała i przyrostu jego temperatury,

·      odczytuje z tabeli wartości ciepła właściwego,

·      analizuje znaczenie dla przyrody, dużej wartości ciepła właściwego wody,

·      oblicza ciepło właściwe na podstawie wzoru cw=.

·      na podstawie proporcjonalności Q~m, Q~∆T definiuje ciepło właściwe substancji,

·      oblicza każdą wielkość ze wzoru Q=cwm∆T,

·      wyjaśnia sens fizyczny pojęcia ciepła właściwego,

·      sporządza bilans cieplny dla wody i oblicza szukaną wielkość,

·      opisuje zasadę działania wymiennika ciepła i chłodnicy.

21

Przemiany energii podczas topnienia. Wyznaczanie ciepła topnienia lodu

·      opisuje zjawisko topnienia (stałość temperatury, zmiany energii wewnętrznej topniejących ciał),

·      podaje przykład znaczenia w przyrodzie dużej wartości ciepła topnienia lodu,

·      opisuje proporcjonalność ilości dostarczanego ciepła w temperaturze topnienia do masy ciała, które chcemy stopić,

·      odczytuje z tabeli temperaturę topnienia i ciepło topnienia.

·      objaśnia, dlaczego podczas topnienia i krzepnięcia temperatura pozostaje stała, mimo zmiany energii wewnętrznej,

·      na podstawie proporcjonalności Q~m definiuje ciepło topnienia substancji,

·      oblicza każdą wielkość ze wzoru Q=mct,

·      wyjaśnia sens fizyczny pojęcia ciepła topnienia,

·      doświadczalnie wyznacza ciepło topnienia lodu.

22

Przemiany energii podczas parowania i skraplania

·      analizuje (energetycznie) zjawisko parowania i wrzenia,

·      opisuje zależność szybkości parowania od temperatury,

·      opisuje proporcjonalność ilości dostarczanego ciepła do masy cieczy zamienianej w parę,

·      odczytuje z tabeli temperaturę wrzenia i ciepło parowania,

·      podaje przykłady znaczenia w przyrodzie dużej wartości ciepła parowania wody.

·      objaśnia zależność temperatury wrzenia od zewnętrznego ciśnienia,

·      na podstawie proporcjonalności Q~m definiuje ciepło parowania,

·      oblicza każdą wielkość ze wzoru Q=mcp,

·      wyjaśnia sens fizyczny pojęcia ciepła parowania,

·      opisuje zasadę działania chłodziarki.

23

Powtórzenie. Sprawdzian.

8. Drgania i fale sprężyste

L.p.

Temat lekcji

Wymagania konieczne i podstawowe

 

Uczeń:

Wymagania rozszerzone i dopełniające

 

Uczeń:

24

Ruch drgający

·   wskazuje w otoczeniu przykłady ciał wykonujących ruch drgający,

·   podaje znaczenie pojęć: położenie równowagi, wychylenie, amplituda, okres, częstotliwość.

·   odczytuje amplitudę i okres z wykresu x(t) dla drgającego ciała,

·   opisuje przykłady drgań tłumionych i wymuszonych.

25

Wahadło. Wyznaczanie okresu i częstotliwości drgań

·   opisuje ruch wahadła i ciężarka na sprężynie oraz analizuje przemiany energii w tych ruchach,

·   doświadczalnie wyznacza okres i częstotliwość drgań wahadła i ciężarka na sprężynie.

·   opisuje zjawisko izochronizmu wahadła,

·   wykorzystuje drugą zasadę dynamiki do opisu ruchu wahadła.

26

Fale sprężyste poprzeczne i podłużne

·   demonstruje falę poprzeczną i podłużną,

·   podaje różnice między tymi falami,

·   posługuje się pojęciami długości fali, szybkości rozchodzenia się fali, kierunku rozchodzenia się fali.

·   opisuje mechanizm przekazywania drgań jednego punktu ośrodka do drugiego w przypadku fali na napiętej linie i fali dźwiękowych w powietrzu,

·   stosuje wzory λ=vT oraz λ= do obliczeń,

·   uzasadnia, dlaczego fale podłużne mogą się rozchodzić w ciałach stałych, cieczach i gazach, a fale poprzeczne tylko w ciałach stałych.

27

Dźwięki i wielkości, które je opisują. Badanie związku częstotliwości drgań z wysokością dźwięku

·   opisuje mechanizm wytwarzania dźwięku w instrumentach muzycznych,

·   wymienia, od jakich wielkości fizycznych zależy wysokość i głośność dźwięku,

·   podaje rząd wielkości szybkości fali dźwiękowej w powietrzu.

·   opisuje doświadczalnie badanie związku częstotliwości drgań źródła z wysokością dźwięku,

·   podaje cechy fali dźwiękowej (częstotliwość 16Hz – 20000 Hz, fala podłużna).

28

Ultradźwięki i infradźwięki

·   wyjaśnia, co nazywamy ultradźwiękami i infradźwiękami.

·   opisuje występowanie w przyrodzie i zastosowania infradźwięków i ultradźwięków (np. w medycynie).

29

Powtórzenie. Sprawdzian.

 

Klasa III

 

9. O elektryczności

L.p.

Temat lekcji

Wymagania konieczne i podstawowe

 

Uczeń:

Wymagania rozszerzone i dopełniające

 

Uczeń:

1

Elektryzowanie przez tarcie. Ładunek elementarny i jego wielokrotności

·   opisuje budowę atomu i jego składniki,

·   elektryzuje ciało przez potarcie,

·   wskazuje w otoczeniu zjawiska elektryzowania przez tarcie.

·   określa jednostkę ładunku (1 C) jako wielokrotność ładunku elementarnego,

·   wyjaśnia elektryzowanie przez tarcie (analizuje przepływ elektronów).

2

Wzajemne oddziaływanie ciał naelektryzowanych. Budowa krystaliczna soli kuchennej

·   bada doświadczalnie oddziaływanie między ciałami naelektryzowanymi przez tarcie i formułuje wnioski.

·   objaśnia pojęcie „jon”,

·   opisuje budowę krystaliczną soli kuchennej,

·   wyjaśnia oddziaływania na odległość ciał naelektryzowanych, posługując się pojęciem pola elektrostatycznego.

3

Przewodniki i izolatory

·   podaje przykłady przewodników i izolatorów,

·   opisuje budowę przewodników i izolatorów (rolę elektronów swobodnych)

·   wyjaśnia, jak rozmieszczony jest, uzyskany na skutek naelektryzowania, ładunek w przewodniku, a jak w izolatorze,

·   objaśnia elektryzowanie przez indukcję.

4

Elektryzowanie przez dotyk. Zasada zachowania ładunku.

·   elektryzuje ciało przez zetknięcie go z innym ciałem naelektryzowanym,

·   analizuje przepływ ładunków podczas elektryzowania przez dotyk, stosując zasadę zachowania ładunku.

·   opisuje mechanizm zobojętniania ciał naelektryzowanych (metali i dielektryków),

·   wyjaśnia uziemianie ciał.

5

Powtórzenie. Sprawdzian.

10. Prąd elektryczny

L.p.

Temat lekcji

Wymagania konieczne i podstawowe

 

Uczeń:

Wymagania rozszerzone i dopełniające

 

Uczeń:

6

Prąd elektryczny w metalach. Napięcie elektryczne

·   opisuje przepływ prądu w przewodnikach, jako ruch elektronów swobodnych,

·   posługuje się intuicyjnie pojęciem napięcia elektrycznego,

·   podaje jednostkę napięcia (1V),

·   wskazuje woltomierz, jako przyrząd do pomiaru napięcia.

·   wymienia i opisuje skutki przepływu prądu w przewodnikach.

7

Źródła napięcia. Obwód elektryczny

·   wymienia źródła napięcia: ogniwo, akumulator, prądnica,

·   buduje najprostszy obwód składający się z ogniwa, żarówki (lub opornika) i wyłącznika,

·   rysuje schemat najprostszego obwodu, posługując się symbolami elementów wchodzących w jego skład.

·   wskazuje kierunek przepływu elektronów w obwodzie i umowny kierunek prądu,

·   mierzy napięcie na żarówce (oporniku).

8

Natężenie prądu

·   oblicza natężenie prądu ze wzoru I =,

·   podaje jednostkę natężenia prądu (1 A),

·   buduje najprostszy obwód prądu i mierzy natężenie prądu w tym obwodzie.

·   objaśnia proporcjonalność q~t,

·   oblicza każdą wielkość ze wzoru I =,

·   przelicza jednostki ładunku (1 C, 1 Ah, 1 As).

9

Prawo Ohma. Opór elektryczny

·   podaje zależność wyrażoną prze prawo Ohma,

·   oblicza opór przewodnika na podstawie wzoru R=,

·   podaje jego jednostkę (1 Ω).

·   wykazuje doświadczalnie proporcjonalność I~U i definiuje opór elektryczny przewodnika,

·   oblicza wszystkie wielkości ze wzoru R=,.

10

Doświadczalne badanie połączenia szeregowego i równoległego

·   buduje obwód elektryczny według podanego schematu,

·   mierzy natężenie prądu w różnych miejscach obwodu, w którym odbiorniki są połączone szeregowo lub równolegle,

·   mierzy napięcie na odbiornikach wchodzących w skład obwodu, gdy odbiorniki są połączone szeregowo lub równolegle.

·   wykazuje, że w łączeniu szeregowym natężenie prądu jest takie samo w każdym punkcie obwodu, a w łączeniu równoległym natężenia prądu w poszczególnych gałęziach sumują się,

·   wykazuje, że w łączeniu równoległym napięcia na każdym odbiorniku są takie same, a w łączeniu szeregowym sumują się,

·   na podstawie doświadczenia wnioskuje o sposobie łączenia odbiorników sieci domowej.

11

Praca i moc prądu elektrycznego

·   odczytuje dane z tabliczki znamionowej odbiornika,

·   odczytuje zużytą energię elektryczną na liczniku,

·   oblicza pracę prądu elektrycznego ze wzoru W=UIt,

·   oblicza moc prądu ze wzoru P=UI,

·   podaje jednostki pracy oraz mocy prądu i przelicza je,

·   podaje przykłady pracy wykonanej przez prąd elektryczny.

·   oblicza każdą z wielkości występujących we wzorach W=UIt, W=, W=I2Rt,

·   opisuje przemiany energii elektrycznej w grzałce, silniku odkurzacza, żarówce,

·   wyjaśnia rolę bezpiecznika w obwodzie elektrycznym.

12

Wyznaczanie oporu i mocy żarówki

·   wyznacza opór elektryczny żarówki (lub opornika) przez pomiar napięcia i natężenia prądu,

·   wyznacza moc żarówki.

·   opisuje doświadczalne wyznaczanie oporu elektrycznego żarówki oraz jej mocy,

·   zaokrągla wynik pomiaru pośredniego do trzech cyfr znaczących.

13

Zmiana energii elektrycznej w inne formy energii. Wyznaczanie ciepła właściwego wody za pomocą czajnika elektrycznego.

·   wykonuje pomiary masy wody, temperatury i czasu ogrzewania wody,

·   odczytuje moc z tablicy znamionowej czajnika,

·   podaje rodzaj energii, w jaki zmienia się w tym doświadczeniu energia elektryczna.

·   objaśnia sposób dochodzenia do wzoru cw=,

·   wykonuje obliczenia,

·   zaokrągla wynik do trzech cyfr znaczących.

14

Powtórzenie. Sprawdzian.

11. Zjawiska magnetyczne. Fale elektromagnetyczne

L.p.

Temat lekcji

Wymagania konieczne i podstawowe

 

Uczeń:

Wymagania rozszerzone i dopełniające

 

Uczeń:

15

Oddziaływanie biegunów magnetycznych magnesów oraz magnesów i żelaza

·   podaje nazwy biegunów magnetycznych i opisuje oddziaływania miedzy nimi,

·   opisuje zachowanie igły magnetycznej w pobliżu magnesu,

·   opisuje sposób posługiwania się kompasem.

·   opisuje oddziaływanie magnesu na żelazo i podaje przykłady wykorzystania tego oddziaływania,

·   do opisu oddziaływania używa pojęcia pola magnetycznego,

·   wyjaśnia zasadę działania kompasu.

16

Badanie działania przewodnika z prądem na igłę magnetyczną

·   demonstruje działanie prądu w przewodniku na igłę magnetyczną umieszczoną w pobliżu, w tym: zmiany kierunku wychylenia igły przy zmianie kierunku prądu oraz zależność wychylenia igły od pierwotnego jej ułożenia względem przewodnika.

·   wyjaśnia zachowanie igły magnetycznej, używając pojęcia pola magnetycznego wytworzonego przez prąd elektryczny (prąd → pole magnetyczne),

·   doświadczalnie demonstruje, że zmieniające się pole magnetyczne jest źródłem prądu elektrycznego w zamkniętym obwodzie (pole magnetyczne → prąd).

17

Elektromagnes i jego zastosowania

·   opisuje budowę elektromagnesu,

·   opisuje działanie elektromagnesu na znajdujące się w pobliżu przedmioty żelazne i magnesy.

·   opisuje rolę rdzenia w elektromagnesie,

·   wskazuje bieguny N i S elektromagnesu.

18

Zasada działania silnika prądu stałego

·   na podstawie oddziaływania elektromagnesu z magnesem wyjaśnia zasadzę działania silnika na prąd stały.

·   buduje model i demonstruje działanie silnika na prąd stały.

19

Fale elektromagnetyczne

·   nazywa rodzaje fal elektromagnetycznych (radiowe, promieniowanie podczerwone, światło widzialne, promieniowanie nadfioletowe, rentgenowskie),

·   podaje przykłady zastosowania fal elektromagnetycznych.

·   opisuje fale elektromagnetyczne jako przenikanie się wzajemne pola magnetycznego i elektrycznego,

·   podaje niektóre ich właściwości (rozchodzenie się w próżni, szybkość c=3∙108 m/s, różne długości fali).

20

Sprawdzian

12. Optyka

L.p.

Temat lekcji

Wymagania konieczne i podstawowe

 

Uczeń:

Wymagania rozszerzone i dopełniające

 

Uczeń:

21

Porównanie rozchodzenia się fal mechanicznych i elektromagnetycznych. Maksymalna szybkość przekazywania informacji.

·     wymienia cechy wspólne i różnice w rozchodzeniu się fal mechanicznych i elektromagnetycznych,

·     wymienia sposoby przekazywania informacji i wskazuje role fali elektromagnetycznych.

·     wykorzystuje do obliczeń związek λ=,

·     wyjaśnia transport energii przez fale elektromagnetyczne.

22

Źródła światła. Prostoliniowe rozchodzenie się światła

·     podaje przykłady źródeł światła,

·     opisuje sposób wykazania, że światło rozchodzi się po liniach prostych

·     wyjaśnia powstawanie obszarów cienia i półcienia za pomocą prostoliniowego rozchodzenia się światła w ośrodku jednorodnym.

23

Odbicie światła. Obrazy w zwierciadłach płaskich

·     wskazuje kąt padania i odbicia od powierzchni gładkiej,

·     opisuje zjawisko rozproszenia światła na powierzchniach chrapowatych,

·     podaje cechy obrazu powstającego w zwierciadle płaskim.

·     rysuje konstrukcyjnie obraz punktu lub figury w zwierciadle płaskim.

24

Zwierciadła kuliste

·     szkicuje zwierciadło kuliste wklęsłe i wypukłe,

·     opisuje oś optyczną główną, ognisko, ogniskową i promień krzywizny zwierciadła,

·     wykreśla bieg wiązki promieni równoległych do osi optycznej po odbiciu od zwierciadła,

·     wymienia cechy obrazów otrzymywanych w zwierciadle kulistym,

·     wskazuje praktyczne zastosowania zwierciadeł.

·     objaśnia i rysuje konstrukcyjnie ognisko pozorne zwierciadła wypukłego,

·     rysuje konstrukcyjnie obrazy w zwierciadle wklęsłym.

25

Doświadczalne badanie zjawiska załamania światła

·     doświadczalnie bada zjawisko załamania światła i opisuje doświadczenie,

·     szkicuje przejście światła przez granicę dwóch ośrodków i oznacza kąt padania i kąt załamania.

·     wyjaśnia pojęcie gęstości optycznej (im większa szybkość rozchodzenia się światła w ośrodku tym rzadszy ośrodek),

·     opisuje zjawisko całkowitego wewnętrznego odbicia,

·     wyjaśnia budowę światłowodów,

·     opisuje ich wykorzystanie w medycynie i do przesyłania informacji.

26

Przejście światła przez pryzmat. Barwy

·     wyjaśnia rozszczepienie światła w pryzmacie posługując się pojęciem „światło białe”,

·     opisuje światło białe, jako mieszaninę barw,

·     rozpoznaje tęczę jako efekt rozszczepienia światła słonecznego.

·     wyjaśnia pojęcie światła jednobarwnego (monochromatycznego) i prezentuje je za pomocą wskaźnika laserowego,

·     wyjaśnia, na czym polega widzenie barwne.

27

Soczewki skupiające i rozpraszające

·     opisuje bieg promieni równoległych do osi optycznej, przechodzących przez soczewkę skupiającą i rozpraszającą,

·     posługuje się pojęciem ogniska, ogniskowej i osi głównej optycznej.

·     doświadczalnie znajduje ognisko i mierzy ogniskową soczewki skupiającej,

·     oblicza zdolność skupiającą soczewki ze wzoru z= i wyraża ją w dioptriach.

28

Otrzymywanie obrazów za pomocą soczewek

·     wytwarza za pomocą soczewki skupiającej ostry obraz przedmiotu na ekranie,

·     rysuje konstrukcje obrazów wytworzonych przez soczewki skupiające i rozpraszające,

·     rozróżnia obrazy rzeczywiste, pozorne, proste, odwrócone, powiększone, pomniejszone.

·     opisuje zasadę działania prostych przyrządów optycznych.

29

Wady wzroku. Krótkowzroczność i dalekowzroczność

·     wyjaśnia, na czym polegają wady wzroku: krótkowzroczności i dalekowzroczności,

·     podaje rodzaje soczewek (skupiająca, rozpraszająca) do korygowania wad wzroku.

·     opisuje rolę soczewek w korygowaniu wad wzroku,

·     podaje znak zdolności skupiającej soczewek korygujących krótkowzroczność i dalekowzroczność

30

Powtórzenie. Sprawdzian.

31

Przygotowania do egzaminu, lekcje poegzaminacyjne

 

 

Wymagania doświadczalne:

Uczeń:

·         wyznacza gęstość substancji, z jakiej wykonano przedmiot w kształcie prostopadłościanu, walca lub kuli za pomocą wagi i linijki;

·         wyznacza prędkość przemieszczania się (np. w czasie marszu, biegu, pływania, jazdy rowerem) za pośrednictwem pomiaru odległości i czasu;

·         dokonuje pomiaru siły wyporu za pomocą siłomierza (dla ciała wykonanego z jednorodnej substancji o gęstości większej od gęstości wody);

·         wyznacza masę ciała za pomocą dźwigni dwustronnej, innego ciała o znanej masie i linijki;

·         wyznacza ciepło właściwe wody za pomocą czajnika elektrycznego lub grzałki o znanej mocy (przy założeniu braku strat);

·         demonstruje zjawisko elektryzowania przez tarcie oraz wzajemnego oddziaływania ciał naładowanych;

·         buduje prosty obwód elektryczny według zadanego schematu (wymagana jest znajomość symboli elementów: ogniwo, opornik, żarówka, wyłącznik, woltomierz, amperomierz);

·         wyznacza opór elektryczny opornika lub żarówki za pomocą woltomierza i amperomierza;

·         demonstruje działanie prądu w przewodzie na igłę magnetyczną (zmiany kierunku wychylenia przy zmianie kierunku przepływu prądu, zależność wychylenia igły od pierwotnego jej ułożenia względem przewodu);

·         demonstruje zjawisko załamania światła (zmiany kata załamania przy zmianie kąta padania – jakościowo);

·         wyznacza okres i częstotliwość drgań ciężarka zawieszonego na sprężynie oraz okres i częstotliwość drgań wahadła matematycznego;

·         wytwarza dźwięk o większej i mniejszej częstotliwości od danego dźwięku za pomocą dowolnego drgającego przedmiotu lub instrumentu muzycznego;

·         wytwarza za pomocą soczewki skupiającej ostry obraz przedmiotu na ekranie, odpowiednio dobierając doświadczalnie położenie soczewki i przedmiotu.

 

Treści programu wybiegające poza podstawę programową

 

1)     Wprowadza się siłę i prędkość jako wielkości wektorowe (wspomina się także o tym, że przyspieszenie jest wielkością wektorową). Mając na uwadze dobro uczniów, którzy będą kontynuowali naukę fizyki w drugiej i trzeciej klasie liceum, konsekwentnie odróżnia się wektory od ich wartości.

2)     Omawia się niektóre zmiany właściwości ciał zachodzące wraz ze zmianą temperatury tych ciał.

3)     Wspomina się o zjawisku menisku wklęsłego, włoskowatości i jej znaczeniu w przyrodzie.

4)     Wprowadza się pojęcie układu odniesienia i względności ruchu.

5)     W ruchu prostoliniowym stale w tę samą stronę opisuje się położenie ciała za pomocą współrzędnej położenia x.

6)     Wprowadza się jakościowy opis ruchu jednostajnie opóźnionego.

7)     Wprowadza się pojęcie bezwładności ciał.

8)     Proponuje się wprowadzenie siły sprężystości jako siły, która przy rozciąganiu lub ściskaniu ciała dąży do przywrócenia jego początkowych rozmiarów.

9)     Wprowadza się pojęcie siły nośnej i wyjaśnia zasadę unoszenia się samolotu.

10)Wprowadza się pojęcie układu ciał wzajemnie oddziałujących (np. Ziemia i dowolne ciało w jej pobliżu) i wykorzystuje się to pojęcie do wyjaśnienia, że przyrost energii mechanicznej ciała jest skutkiem pracy wykonanej przez siłę pochodzącą spoza układu.

11)Wprowadza się pojęcia fali poprzecznej i podłużnej.

12)Wprowadza się pojęcie pola elektrostatycznego.

13)Na drodze doświadczalnej demonstruje się zjawisko elektryzowania przez indukcję oraz uziemienia ciał.

14)Wprowadza się umowny kierunek prądu elektrycznego.

15)Proponuje się doświadczalne badanie połączenia szeregowego i równoległego odbiorników elektrycznych.

16)Demonstrując oddziaływanie przewodnika z prądem na igłę magnetyczną, wprowadza się pojęcie pola magnetycznego wytworzonego przez prąd elektryczny. Doświadczalnie pokazuje się, że na odwrót – zmieniające się pole magnetyczne może być źródłem prądu elektrycznego w obwodzie.

17)Wprowadza się pojęcie zdolności skupiającej soczewki, jej jednostkę dioptrię i znak zdolności skupiającej soczewek korygujących krótkowzroczność (minus) i dalekowzroczność (plus)